श्री एकमुखी दत्त देवस्थान वतीने २७ ऑगस्ट रोजी भव्य कावड यात्रेचे आयोजन – जुन्या आध्यात्मिक परंपरेचा पुन प्रारंभ
कोल्हापूर/प्रतिनिधी : ऐतिहासिक आणि धार्मिकदृष्ट्या समृद्ध असलेल्या करवीर नगरीला (कोल्हापूर) शतकानुशतकांची उज्ज्वल आणि दैवी परंपरा लाभली आहे. याच परंपरेचा एक मुख्य भाग असलेल्या ‘कावड व जलाभिषेक परंपरेचे’ ऐतिहासिक, धार्मिक आणि अध्यात्मिक महत्त्व जनमानसापर्यंत पोहोचवण्यासाठी येत्या २७ ऑगस्ट रोजी भव्य कावड यात्रेचे आयोजन करण्यात आले आहे . मंगळ वार पेठेतील श्री एक मुखी दत्त मंदिर यांच्यावतीने आयोजन करण्यात येत आहे अशी माहिती प्रमुख संयोजक संतोष गिरी गोसावी महाराज आणि पारस ओसवाल यांनी दिली.यावेळी किशोर घाटगे, महेश पाटील , संतोष गिरी गोसावी (माऊली ) उपस्थित होते.
२७ रोजी सकाळी नऊ वाजता पंचगंगा घाट येथे दत्तपादुकावर जलाभिषेक करून कावडीने पंचगंगा नदीची पाणी गंगावेस श्रीकृष्ण सरस्वती महाराज मठी छत्रपती शिवाजी महाराज मुजरा गुजरी जैन मंदिर श्री अंबाबाई महालक्ष्मी मंदिर महाद्वार रोड बिनकामी गेले मंदिर मार्गे एकमुखी दत्त मंदिर येथेही कावड यात्रा येणार आहे त्या ठिकाणी भव्य आरती आणि महाप्रसादाने याची सांगता होणार असून यामध्ये सर्वांनी सहभागी व्हावे असे आवाहन संयोजकांनी केले आहे.कोल्हापूरच्या अध्यात्मिक परंपरेची नवी ओळख अधिक व्यापक अशी ही कावड यात्रा आसणार आहे . यांच्या यशस्वीतेसाठी सामाजिक कार्यकर्ते अरुण गवळी, मिलिंद कुलकर्णी,राजेंद्र मकोटे, सागर ठाणेकर यांच्यासह शंभरहून अधिक कार्यकर्ते सक्रियपणे कार्यरत आहेत.या कावड यात्रेत सहभागी होणाऱ्या सर्व युवकाना एक मुखी दत्त मंदिराच्या वतीने टी-शर्ट देण्यात येणार आहे . यासाठी नाव नोंदणी एकमुखी दत्त मंदिर मिरजकर तिकटी येथे सुरू आहे.या कावड यात्रेची आध्यात्मिकसह विविध पैलूची परंपरा अशी आहे छत्रपती घराण्याची कावड व जलाभिषेक परंपरा,राजाश्रय आणि संस्कृती संवर्धन: महाराष्ट्रात विशेषतः कोल्हापूर संस्थांनकाळात छत्रपती घराण्याने हिंदू धर्म, संस्कृती आणि प्राचीन परंपरांच्या संवर्धनाला नेहमीच राजाश्रय दिला.
पंचगंगेचे पवित्र जल व मान-मरातब: श्रावण महिन्यात किंवा विशेष पर्वावर पंचगंगा नदीच्या पात्रातून पवित्र जल कलशात भरून अत्यंत मान-मरातबाने आणि वाजत-गाजत कावड आणली जात असे.श्री अंबाबाई व जोतिबा मंदिरातील अभिषेक: मोहिमेवर जाण्यापूर्वी किंवा कोणत्याही मोठ्या कार्याची सुरुवात करण्यापूर्वी छत्रपती घराण्याकडून देवीला आणि स्थानिक देवस्थानांना जलाभिषेक केला जाई. श्रावणात विशेष कावडीद्वारे आणलेले जल श्री महालक्ष्मीच्या पिंडीवर आणि उपदेवतांना अर्पण करण्याची प्राचीन परंपरा होती.
लोकसहभाग: ही राजघराण्याची परंपरा असल्याने कावड यात्रा हा केवळ वैयक्तिक विधी न राहता त्याला एका मोठ्या सार्वजनिक उत्सवाचे स्वरूप प्राप्त झाले.
प्राचीन करवीर नगरीतील कावड व जलाभिषेकाचे महत्त्व
शैव आणि शाक्त पीठाचा संगम: करवीर हे क्षेत्र जसे आदिशक्ती श्री महालक्ष्मीचे (अंबाबाई) साडेतीन पीठांपैकी एक प्रमुख पीठ आहे, तसेच ते ‘दक्षिण काशी’ म्हणून ओळखले जाणारे जागृत शिवक्षेत्रही आहे. कावडीच्या माध्यमातून शिव आणि शक्ती (हर आणि हरी) यांचा एकाच वेळी जलाभिषेकाने अद्वितीय समन्वय साधला जातो.
नदी संगमाचे पवित्र जल: करवीर क्षेत्र हे पंचगंगा आणि इतर गुप्त प्रवाहांच्या संगमामुळे अत्यंत पवित्र मानले गेले आहे. येथील तीर्थातून जलग्रहण करून अनवाणी चालत जाऊन आराध्य देवतेला जल अर्पण करणे ही कठोर तपश्चर्या आणि आत्मशुद्धी मानली जाते.भक्ती व संयमाचे प्रतीक: कावड यात्रा ही केवळ शारीरिक श्रम नसून, अत्यंत कठोर व्रतवैकल्ये, संयम आणि निसर्गातील पवित्र जल प्रवाहित करून देवतेप्रति वाहिलेली निस्सीम भक्ती आहे.
पौराणिक व संत परंपरेतील संदर्भ पौराणिक संदर्भ: स्कंद पुराण आणि ‘करवीर माहात्म्य’ या ग्रंथांमध्ये येथील तीर्थक्षेत्रांचे वर्णन आढळते. ऋषी-मुनींनी आणि देवतांनीसुद्धा या भूमीत येऊन श्री महालक्ष्मी व विविध शिवलिंगांवर जलाभिषेक केल्याचे उल्लेख धार्मिक ग्रंथांत आहेत.दत्त संप्रदाय व नाथ पंथ: कोल्हापूर हे श्री दत्तगुरूंची भिक्षाभूमी आणि निवासस्थान मानले जाते. श्री नृसिंह सरस्वती स्वामी महाराजांनी करवीर नगरीत वास्तव्य केले. संत ज्ञानेश्वर महाराज, स्वामी समर्थ यांसारख्या अनेक महात्म्यांनी करवीर नगरीत येऊन जलाभिषेक व पूजा केल्याचे दाखले मिळतात.कावड व जलाभिषेकाची ही परंपरा म्हणजे केवळ एक विधी नसून तो आपल्या श्रद्धेचा, संस्कृतीचा आणि अध्यात्माचा अमूल्य वारसा आहे. या प्राचीन सांस्कृतिक आणि धार्मिक परंपरेचा वारसा जपणे आणि तो पुढच्या पिढीपर्यंत पोहोचवणे हे आपले कर्तव्य आहे.
